سياسي سفر
علي حسن جو واسطو هڪ غريب گهراڻي سان هو. شاگردي واري دور ۾ سندس ڊي ايس ايف سان واسطو هو. اهو سنڌ ۾ وڏي سياسي اٿل پٿل جو دور هو. ڀٽو کي ڦاهي ڏني ويئي هئي. ملڪ ۾ جمھوريت جي بحالي لاء ايم آر ڊي جي نالي سان سياسي جماعتن جو اتحاد جدوجھد ڪري رهيو هو. 1983 ۽ 1986 جي ايم آر ڊي جي تحريڪ خاص طور سنڌ ۾ وڏي سياسي هلچل پيدا ڪئي هئي. گرفتارين ڏيڻ وارن ۾ ڪميونسٽ پارٽي ۽ ان جا فرنٽ وغيرہ شامل نہ هئا. پرعلي حسن انفرادي طور ٻين سياسي جماعتن جي ڪارڪنن سان گڏجي گرفتاري ڏني. مقصد اهو هو تہ هڪ تجربو بہ حاصل ٿئي ۽ جيل ۾ ٻين سياسي ڪارڪنن سان ملڻ ۽ ٻحث مباحثن وغيرہ ڪرڻ جو بہ موقعو ملي.
هو ڪميونسٽ پارٽي ۾ نھايت سرگرم رهيو. ۽ پارٽي پاران سوويت يونين ۽ اوڀر يورپ جي سوشلسٽ ملڪن ۾ ويندڙ وفدن ۾ پڻ شامل رهيو. پارٽي مرڪزي ڪاميٽي ۾ اڪثريت ۽ اقليت جي بنياد تي ٻن حصن ۾ ورهائجي ويئي. علي حسن پاڻ اڪثريت واري پاسي هو. مرڪزي ڪاميٽي ۾ جيڪي ٿورائي ۾ هئا، ڪارڪنن جي گهڻائي انھن سان گڏ هئي. ان اختلاف ۽ ورهاست جو بنيادي محرڪ گورباچيف جي گلاسنوسٽ ۽ پريستريئڪا جي پاليسي هئي.
ليکڪ جو چوڻ آهي تہ پارٽي کي افغانستان جي ڪميونسٽ حڪومت پاران وڏي پئماني فنڊ ملندا هئا ۽ ان جي ڪري پارٽي جا اڳواڻ پر تعيش زندگي گذاريندا هئا. هن خاص طور مختيار باچا جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪو وڏين گاڏين ۾ گهمندو ۽ ڪولمبو ۾ فائيو اسٽار هوٽلن ۾ رهندو هو. بھرحال سندس لاء پارٽي ۾ ڪا ڇڪ نہ رهي ۽ پارٽي خادم ٿھيم ۽ امداد قاضي جي گروپن تائين محدود ٿي ويئي، جن مان هاڻي رڳو امداد قاضي جو گروپ اخباري بيانن تائين سرگرم آهي. ليکڪ پاڻ پارٽي پاران اوڀر يورپ ۽ ٻين ملڪن جا دورا ڪيا.
ليکڪ نيٺ مختلف جوازن تحت پارٽي کان ڌار ٿي، ڊاڪٽر قادر مگسي سان ملاقات کان پوء ترقي پسند پارٽي ۾ شامل ٿيو. هو ان پارٽي ۾ ويھہ سالن کان وڌيڪ عرصو رهيو ۽ وائس چيئرمين جي اهم عھدي تائين پھتو. 30 سيپٽمبر جي واقعي متعلق سندس چوڻ آهي ڊاڪٽر قادر مگسي جو اهو چوڻ هو تہ مھاجرن کي سبق سيکارڻ ضروري آهي. سندس چوڻ آهي تہ ڪجهہ دوستن جن ۾ هو پاڻ بہ شامل هو ان ڳالھہ جي مخالفت ڪئي، پر هو ان ڳالھہ تي قائم رهيو ۽ ڌاڙيلن ۽ ڪجهہ پارٽي ڪارڪنن کان اهو ڪم ورتو ويو. ان ۾ گهڻا بي گناه ماڻھو ماريا ويا جن ۾ سٺ کن سنڌي بہ شامل هئا. آئون سمجهان ٿو تہ ليکڪ کي ان جي ذميواري کان آجو نہ ٿو ڪري سگهجي. ڇاڪاڻ تہ هن ان وقت نہ ان جي مخالفت ۾ ڪو بيان ڏنو ۽ نہ ئي ان جي رد عمل ۾ پارٽي ڇڏڻ جو اعلان وغيرہ ڪيو.
ليکڪ کي ڪراچي ۾ تنظيمي ڪم جي ذميواري ڏني ويئي هئي. ڪراچي ۾ سرڪاري ۽ خانگي زمينن ۽ اپارٽمنٽ تي قبضا سڀني سياسي پارٽين ۽ گروهن جو وطيرو رهيو آهي. ليکڪ نہ رڳوان ڪم ۾ شامل رهيو، پر هن ان جو نھايت فخر سان ذڪر ڪيو آهي. ان سلسلي ۾ سندن خاص طور ايم ڪيو ايم سان ٽڪراء رهندو ٿي آيو، جنھن ۾ گهڻا پارٽي ڪارڪن ماريا ويا. سندس چوڻ آهي تہ سرڪاري زمينن تي قبضي مان حاصل ٿيل پئسي کي پنھنجي ذاتي ضرورتن ۽ ڪراچي ۾ تنظيمي سرگرمين لاء استعمال ڪيو ويو. پر ان جو وڏو حصو پارٽي جي مرڪز کي موڪليو ويو، جنھن جو ڪجهہ حصو پارٽي لاء ڪتب آندو ويو ۽ وڏو حصو قادر مگسي پنھنجي استعمال ۾ آندو.
پارٽي پاران پاڪستان سطح تي مختلف سياسي جماعتن سان جيڪا ڳالھہ ٻولھہ ۽ جيڪي اتحاد وغيرہ ٿيا، ليکڪ ان ۾ شامل رهيو. هو قادر مگسي سان گڏجي سياسي جماعتن جي ڪانفرنس ۾ لندن بہ ويو هو. سندس چوڻ هو تہ سياست جي ڪري کيس لنڊن اچڻ نصيب ٿيو نہ تہ هڪ غريب جي ٻار لاء اها ڳالھہ ڪيئن ممڪن هجي ها.
هن جو پارٽي قيادت سان فوري اختلاف نوازشريف کي دعوت ڏيڻ هو. سندس چوڻ هو تہ هڪ تہ نوازشريف جي پاليسي سنڌ جي مفاد ۾ نہ رهي آهي ۽ ٻي ڳالھہ تہ سندس پارٽي جا اڳواڻ ڪالا باغ ڊيم ٺاهڻ جي حق ۾ بيان ڏيندا رهيا آهن، جيڪا ڳالھہ اسان جي پارٽي پاليسي سان مطابقت نہ ٿي رکي. ساڳي ريت ان ڳالھہ جي پارٽي جي مرڪزي ڪاميٽي وغيرہ کان بہ منظوري نہ ورتي ويئي هئي.
بھرحال انھن ڳالھين جو ڪو فائدو نہ هو ۽ پارٽي پاران کيس وائس چيئرمين جي عھدي تان هٽائي کيس شوڪاز ڏنو ويو. اهڙي ريت سندس ترقي پسند پارٽي سان ويه سال کان وڌيڪ جو تعلق ختم ٿي ويو.
هو جيتوڻيڪ پوء مختلف فورمز وغيرہ وسيلي سرگرم رهيو آهي. پر سندس ڪنھن سياسي جماعت سان باقاعدي تعلق نہ رهيو آهي. شايد ليکڪ پنھنجي صحت جي مسئلن جي ڪري هڪ تہ ڪتاب جي گهڻي حصي کي تڙ تڪڙ ۾ لکيو آهي ۽ ٻيو تہ خاص طور آخري حصو ٻين لکيو آهي، جيڪو سندن چوڻ موجب تہ علي حسن لکڻ چاهيو ٿي.