سعادت حسن منٽو جي زندگي جا ڪجهہ پاسا
منٽو جي پي مولوي غلام حسين ٻہ شاديون ڪيون هيون. هن ٻي شادي وڏي عمر ۾ ڪئي هئي ۽ منٽو ان ٻي زال جو پٽ هو. پيءُ هڪ سخت قسم جو ماڻھو هو ۽ منٽو کي ان مان پيار ۽ محبت نہ ملي ۽ نہ ئي هن سندس پڙهائي وغيرہ تي ڪا خاص توجھہ ڏني. ساڳي وقت منٽو جو پنھنجن وڏن ڀائرن سان بہ گهڻو تعلق نہ رهيو. انھن جي تعليم وغيرہ تي سندس پيءُ خاص توجھہ ڏنو هو. وڏا ٻيئي ڀائر وڪالت جون اعلا ڊگريون حاصل ڪري پھرين آفريڪا ۽ پوء فجي ۾ پريڪٽس ڪندا هئا. انھن سان سندس ملاقات گهڻي عرصي کانپوء ئي ٿي سگهي. منٽو جا اهي ڀائر ۽ خاندان جا ٻيا فرد مذهبي هوندا هئا، جڏهين تہ سندس مذهب سان تعلق رسمي ۽ واجبي هوندو هو. سندس سرگرميون انھن کان مختلف هونديون هيون. هڪ ڀيري سندس وڏو ڀاء وٽس ڪجهہ وقت لاء لاهور رهڻ آيو پر جڏهين پھرين رات هن ان جاء تي منٽو جي فلم سان لاڳاپيل دوستن جو هل هنگامو ڏٺو تہ ان تي ڪاوڙجي کيس گهٽ وڌ ڳالھائي، ٻئي ڏينھن ٻي جاء تي منتقل ٿي ويو. بمبئي ۾ رهندڙ سندس ڀيڻويو کيس پنھنجي گهر اچڻ نہ ڏيندو هو.
ان جي ڪري هو گهر کان ٻاهر ئي رهندو هو. ڪجهہ عرصو هو جوا ۽ شراب سان شغل ڪندو رهيو پر جوا مان هو ڪجهہ عرصي کانپوء بيزار ٿي پيو. جيتوڻيڪ هو هڪ ذهين شاگرد هو پر پڙهائي تي سندس خاص ڌيان نہ هو. انٽر جي امتحان ۾ ٽي ڀيرا فيل ٿيڻ کانپوء نيٺ هن ٿرڊ ڊويزن ۾ اهو امتحان پاس ڪيو.
سندس چوڻ آهي تہ کيس لکڻ پڙهڻ ۾ مائل ڪرڻ ۾ ڪمپني ڪي حڪومت ۽ انقلاب فرانس جي ليکڪ باري عليگ جو وڏو ڪردار آهي، جيڪو ان وقت امرتسر مان نڪرندڙ اخبار مساوات جو ايڊيٽر هو. هن کيس شروع ۾ خبرون ترجمو ڪرڻ ۽ فلمن تي ڪالم لکڻ جو ڪم ڏنو جنھن جي تصحيح هو پاڻ ڪندو هو. سندس چوڻ آهي تہ باري سان سندس لاهور وڃڻ تائين گذاريل ٽي مھينا سندس زندگي جو اهم ترين وقت هو. هن وڪٽرهيوگو جو ناول ۽ آسڪر وائلڊ جو ڪتاب ترجمو ڪيو. ڪجهہ وقت کانپوء هن اهو محسوس ڪيو تہ باري ساڻس رعايت ٿو ڪري ۽ سندس گهڻيون خاميون کيس نہ ٿو ٻڌائي. ان کان پوء هن اختر شيراني کي پنھنجيون شيون ڏيکارڻ شروع ڪيون.
بمبئي ۾ هو مختلف فلم ڪمپنين لاء ڪم ڪندو هو. سندس ماء پاران ان دوران بمبئي ۾ رهندڙ هڪ ڪشميري خاندان مان سندس رشتي جي ڳالھہ ٻولھہ ڪئي ويئي. جڏهين سندس ڇوڪري جي مائٽن سان ملاقات ٿي تہ هن کين صاف طور ٻڌايو تہ هو فلم ڪمپني ۾ ڪم ڪندو آهي ۽ کيس پگهار جي ڪا پڪ ناهي. پر ان پگهار مان بہ هو روز شام جو شراب پيئندو آهي. ان سڀ جي باوجود اهي کيس ان ڪري پنھنجي ڇوڪري جو رشتو ڏيڻ لاء تيار ٿي ويا تہ انھن اصل النسل ڪشميري سان مائٽي ڪرڻ چاهي ٿي ۽ ٻي ڳالہه تہ اهي آفريڪا ۾ رهندڙ سندس ڀائرن کان بہ واقف هئا. هو ڏيڍ سال کن دھلي ۾ آل انڊيا ريڊيو ۾ بہ رهيو. اتي هن ڪيترائي ريڊيو ڊراما لکيا. هتي سندس ملاقات ڪرشن چندر سان ٿي.
بمبئي ۾ هن مختلف فلم ڪمپنين جھڙوڪ بمبئي ٽاڪيز ۽ فلمستان وغيرہ ۾ فلمن جي ڪھاڻين لکڻ جو ڪم ڪيو. ان مان چڱي خاصي آمدني ٿيندي هئي. ورهاڱي کانپوء پاڪستان وڃڻ جو فيصلو ڪرڻ سندس لاء سولو نہ هو. هو جنوري 1948 ۾ پاڪستان آيو. ان جا ڪارڻ هو ٻڌائي ٿو تہ هڪ تہ سندس خاندان جا گهڻا ماڻھو پاڪستان هليا ويا هئا. ٻي ڳالھہ تہ فلم ڪمپني ۾ سندس معاملا صحيح نہ پئي هليا. ساڳي وقت بمبئي ۾ فرقيوارانا ڇڪتاڻ وڌي ويئي هئي ۽ ايستائين تہ دوستن جو بہ اعتبار نہ رهيو هو. هو ٻڌائي ٿو تہ هن ۽ سندس دوست شيام پاڪستان مان لڏي آيل هڪ سک تي مسلمانن پاران ڪيل ظلم جي داستان ٻڌي، پوء جڏهين هن شيام کان پڇيو تہ آئون مسلمان آهيان. ڇا ان وقت تو کي اهو خيال نہ آيو تہ مون کي ماري ڇڏين. شيام کيس چيو تہ ان وقت تہ اهڙو خيال آيو هو پر هاڻي نہ. هن سوچيو تہ اها صورتحال ڪنھن وقت بدلجي سگهي ٿي. هو پاڻي جي جھاز ۾ بمبئي کان ڪراچي آيو ۽ پوء ست يا اٺ جنوري 1948 تي لاهور پھتو.