هڪ واپاريءَ جي ڪٿا
ڪراچي ۾ ان وقت خاص طور کارادر، مٺادر، نوآباد ۽ لياري جي ٻين علائقن ۾ سندن رهائش هوندي هئي. اتان جي ٻين ماڻھن سان سندن سماجي ناتا هوندا هئا. مون تازو مشھور واپاري صدرالدين هاشواني جي آتم ڪٿا Truth Always Prevails- A memoir جنھن جو اڙدو ترجمو سچ ڪا سفر جي عنوان سان ٿيو آهي پڙهي.
هي خاندان لسٻيلي مان لڏي اچي ڪراچي ۾ رهيو. بغدادي ۾ اسان جي پراڻي گهر جي ويجهو ئي سندن جماعت خانو آهي، جيڪو لاسي جماعت خاني جي نالي سان ڄاتو وڃي ٿو. هو 1940 ۾ برٽش انڊيا ۾ کارادر جي جان بائي ميٽرينٽي هوم، جنھن کي هاڻي آغا خان اسپتال جو نالو ڏنو ويو آهي، ۾ ڄائو. هي پنھنجي گهر ۾ سنڌي ڳالھائيندا هئا، جڏهين تہ گوادر ۾ رهڻ ڪري سندس ماء کي بلوچي بہ ايندي هئي. ميٽرڪ تائين هن اين جي وي ۾ تعليم حاصل ڪئي. سندس ماء کيس ڊاڪٽر ڪرڻ چاهيو ٿي. پر انٽر ۾ ايس ايم سائنس ڪاليج ۾ داخلا وٺڻ کانپوء هو خاص طور ادب جي مضمون ۾ فيل ٿي ويو ۽ سندس ڊاڪٽر ٿيڻ جو خواب اڌورو رهجي ويو. ڪرڪيٽ سندس شوق هو ۽ هو فاسٽ بالر طور آغا خان جيمخانہ پاران کيڏندو هو. ڪرڪيٽ ۾ جيئن تہ ان وقت اڄ جيان گهڻو پئسو نہ هو ان ڪري هو ان کي پنھنجو ڪيريئر نہ ٿي ٺاهي سگهيو.
سندس پي ڪپھہ جو ڪاروبار ڪندو هو ۽ پنھنجي جماعت جو مکي هو. اهو ڪاروبار سندس وڏو ڀاء سنڀاليندو هو. ان ڳالھہ کي محسوس ڪندي تہ ان ڪم ۾ سندس لاء ڪا گنجائش نہ هئي سندس خاندان وارن کيس سندس ڀيڻوئي سان ڪم ۾ لڳائي ڇڏيو. ان ڪم جو واسطو بلوچستان حڪومت پاران مختلف علائقن ۾ ماڻھن کي کاڌ خوراڪ پھچائڻ ۽ رقم جي وصولي ڪرڻ هو. ان سلسلي ۾ هن ريل،ِ بس ۽ ٽرڪن ذريعي بلوچستان جي مختلف علائقن جا گهڻا ڏکيا سفر ڪيا. ان ڪم ڪندي هن بلوچي بہ سکي ورتي ۽ ڪجهہ نجي معاملن تي پنھنجي ماء سان بلوچي ۾ ڳالھائيندو هو. کيس بلوچي، گجراتي، سنڌي، اڙدو ۽ انگريزي ٻوليون اينديون آهن. ڪجهہ عرصي کانپوء سندس پنھنجي ڀيڻويئي سان معاملا خراب ٿي ويا ۽ هن پنھنجو ڌار ڪم شروع ڪيو. هن ڪپھہ جي خريداري ۽ روانگي واپار سان شروعات ڪئي. جيتوڻيڪ جيڪي اڳ ئي ان واپار سان لاڳاپيل هئا انھن سندس لاء گهڻيون ڏکيائيون ۽ رڪاوٽون پيدا ڪيون پر هو پنھنجي ذهانت ۽ محنت وسيلي انھن سڀني کي حل ڪندو ويو ۽ اهڙو وقت آيو جو مارڪيٽ ۾ هو ڪپھہ جي بادشاه جي نالي سان سڃاتو وڃڻ لڳو. سندس ڪپھہ جي ڪمپني 1973 ۾ قومي ملڪيت ۾ ورتي ويئي.
کيس هوٽلنگ جو شوق هو. 1981 ۾ هن ڪراچي ۽ پوء اسلام آباد ۾ هالي ڊي ان هوٽل قائم ڪيا، جن کي پوء ميريٽ جو نالو ڏنو ويو. هن آزاد مسابقت ذريعي پاڪستان سروسز لميٽيد جي چار انٽرڪانٽينينٽل هوٽلن جا ميجارٽي حصص خريد ڪيا ۽ پوء انھن کي پرل ڪانٽينينٽل هوٽل جو نالو ڏنو. هن ملڪ جي مختلف شھرن کانسواء آمريڪا سميت دنيا جي مختلف ملڪن ۾ هوٽل جي ڪاروبار ۾ حصو ورتو. پر مري ويجهو ڀورڀن جھڙي هڪ ويران پر قدرتي سونھن سان ڀرپور علائقي ۾ هوٽل کي پنھنجي هڪ وڏي ڪاميابي سمجهي ٿو. ان کانسواء هن تيل گيس سميت ٻين مختلف ڪاروبارن ۾ پڻ سيڙپ ڪئي آهي.
ان سڄي سفر ۾ کيس دھشت گردي ۽ خاص طور سياسي لحاظ کان گهڻين ڏکيائين کي منھن ڏيڻو پيو آهي. ضياءالحق ۽ محمد خان جوڻيجو کان وٺي بينظير ۽ نوازشريف تائين کيس گرفتاري کان بچڻ لاء ڪڏهين ملڪ اندر مختلف ڏورانھن علائقن ۾ لڪڻو پيو تہ ڪڏهين پرڏيھہ وڃڻو پيو آهي. اسلام آباد ۾ ميريٽ هوٽل تي آپگهاتي حملو ۽ ان ۾ ٿيل جاني نقصان سندس لاء نھايت ڏکوئيندڙ رهيو آهي.
محمد خان جوڻيجو جي دور ۾ سندس گهر تي پوليس ڪاه ڪئي، سندس ماء سميت گهر جي عورتن جي تذليل ڪئي ويئي ۽ کيس گرفتار ڪيو ويو. کيس مختلف وقتن تي ڌمڪيون ملنديون رهيون ۽ ڀتي جي گهر ٿيندي رهي. اڳوڻو چيف آف آرمي اسٽاف جنرل آصف نواز سندس خاص دوست هو. هن کيس اطلاع ڏنو تہ کيس اغواء ڪري قتل ڪرڻ جي رٿا آهي، ان ڪري بھتر آهي تہ هو ملڪ مان هليو وڃي. کيس سندس خاندان سميت فوجي ٽرڪن جي گهيري ۾ ايئرپورٽ پھچايو ويو جتان هو دبئي هليو ويو. ان کانپوء 2008 ۾ هو دبئي ويو. سندس ارادو جلد وطن موٽڻ جو هو پر هو 2013 ۾ واپس اچي سگهيو.
بينظير سندس گهر چانھن جي دعوت تي ويئي هئي، پر هو سندس حڪومت جي ٻن دورن مان مطمئن نہ هو. سندس چوڻ آهي تہ کيس بينظير جي ويجهن ذريعن ٻڌايو هو تہ کيس پنھنجين غلطين جو احساس هو ۽ هن ٽئين ڀيري حڪومت ۾ اچڻ کانپوء ڪجهہ مختلف ڪرڻ چاهيو ٿي. هو سمجهي ٿو تہ بينظير جي قتل ٿيڻ سان ملڪ جي سياست ۾ ڳالھہ ٻولھہ ۽ سھپ وغيرہ جو دور ختم ٿي ويو.
.هن ملڪ جي پٺتي پيل علائقن جي ماڻھن جي تعليم، صحت ۽ ٻين سماجي ڀلائي جي مختلف شعبن ۾ مدد ڪرڻ لاء پنھنجي پٽ مرتضا جي اڳواڻي ۾ هاشو فائونڊيشن قائم ڪئي آهي جنھن جو سندس چوڻ موجب هاشو گروپ سان ڪو واسطو ناهي