امرتا پريتم ۽ رسيدي ٽڪيٽ
سندس خاندان جو تعلق جيتوڻيڪ گجرانوالا سان رهيو، پر هو چئي ٿي تہ سندس اڌ زندگي لاهور ۽ اڌ دھلي ۾ گذري آهي. سندس ماء ننڊپڻ ۾ ئي گذاري ويئي هئي. سندس پيءُ هڪ مذهبي ماڻھو هو. ننڍپڻ کان ئي هو مذهبي مت ڀيد کان آجي هئي. سندس چوڻ آهي تہ سندس ڏاڏي مسلمان مھمانن لاء گهر ۾ ڌار ٿانھن رکيا هئا. کيس جڏهين ان ڳالھہ جي خبر پيئي تہ هن ان تي احتجاج ڪيو ۽ کائڻ پيئڻ ڇڏي ڏنو. سندس پي کي بہ ان ڳالھہ جي خبر پيئي ۽ نيٺ ان ڳالھہ کي ختم ڪرڻو پيو. کيس ڪھڙي خبر تہ اڳتي هلي، ان مذهب جي ئي هڪ فرد سان سندس نينھن جو ناتو جڙندو.
هو خاص طور پنھنجي بلوغت جي عمر سورنھن سالن ۾ پنھنجي ماء جي گهٽتائي کي گهڻو محسوس ڪري ٿي. اسان جي سماج ۾ بہ اهو هڪ عام مشاهدو آهي تہ هن عمر ۾ خاص طور ڇوڪرين کي پنھنجي ماء جي رهنمائي جي ضرورت محسوس ٿيندي آهي. سندس پي جي مٿس خاص نظر هوندي هئي. کيس سندس شاعري وغيرہ ڪرڻ تي ڪو اعتراض نہ هو پر هو چاهيندو هو تہ اها مذهبي موضوعن متعلق هجي. سندس چوڻ آهي تہ هونئن تہ اهو سال چپ چپات ۾ گذري ويو پر ڪڏهين ائين محسوس ٿيندو آهي تہ اهو ڄڻ اڃا سندس زندگي ۾ موجود آهي.
پندرنھن سورنھن سالن جي ننڍي عمر ۾ ئي سندس شادي ٿي ويئي هئي. جيتوڻيڪ اهو ناتو گهڻو وقت نہ هلي سگهيو پر انھن ۾ عليحدگي نھايت مھذب نموني ٿي ۽ هن جي مڙس امرتا جي گهڻن مخالفن جي ڪوشش جي باوجود ان کي هڪ اسڪينڊل ٿيڻ نہ ڏنو.
ساحر لڌيانوي سان سندس ناتو گهڻو مشھور ۽ ڏند ڪٿائي حيثيت جو حامل آهي. جيتوڻيڪ هو لکي ٿي تہ ساحر سان ناتو بہ ٻين گهڻن ناتن جيان اهڙو ڀاڻ هو، جنھن امروز سان سندن ناتن جي گل کي نسرڻ ۾ مدد ڪئي، پر جڏهين کيس پٽ ٿيو تہ ان جي شڪل ۽ صورت ساحر جھڙي هئي ۽ گهڻن اهو گمان ڪيو تہ اهو ساحر جو پٽ آهيِ. ايستائين تہ سندس پٽ بہ کانئس اهو پڇيو پر ليکڪا اهو نہ ٿي مڃي. سندس چوڻ آهي تہ هو جڏهين پيٽ سان هئي تہ جيئن چوندا آهن تہ ان موقعي تي جنھن جو تصور ڪبو تہ ٻار جي شڪل صورت اهڙي هوندي. هن خواهش ڪئي هئي تہ کيس ساحر جهڙو پٽ ٿئي ۽ سندس اها خواهش پوري ٿي. سندس چوڻ آهي تہ ساحر وٽس ايندو هو ۽ ڪلاڪن جا ڪلاڪ خاموش ويٺو سگريٽ ڇڪيندو رهندو هو. سندس وڃڻ کانپوء هو اهي ٽوٽا گڏ ڪري رکندي هئي ۽ انھن تي ساحر جي ڇھاء کي محسوس ڪندي هئي. سندس چوڻ آهي تہ کيس سگريٽ ڇڪڻ جي عادت اتان پيئي. هو جيتوڻيڪ وهسڪي جي ڪڙاڻ کي بہ محسوس ڪرڻ چاهيندي هئي پر اها سندس عادتن جو حصو نہ ٿي سگهي.
ڀارت لڏي اچڻ کانپوء سندس لاء روزگار جو مسئلو هو. هن شروع ۾ دھلي ۾ آل انڊيا ريڊيو تي پنج روپيا روز تي ملازمت ڪئي ۽ جنھن ڏينھن ڪنھن ڪارڻ هو اتي وڃي نہ سگهندي هئي تہ اهي سندس پنج روپيا ڪٽجي ويندا هئا.
کيس سڀ کان وڌيڪ تڪليف پنجابي اديبن، رسالن ۽ اخبارن پھچائي. جڏهين هن وارث شاه متعلق نظم لکيو تہ مٿس اها تنقيد ڪئي ويئي تہ هن وارث شاه بجائي گرونانڪ متعلق ڇو نہ لکيو. مٿس فحش نگاري ۽ ٻيا الزام هنيا ويا. هو جڏهين دھلي ريڊيو ۾ ڪم ڪندي هئي تہ هڪ ڏينھن سجاد ظھير وٽس آيو. هن کيس ٻڌايو تہ سوويت يونين ويندڙ اديبن جي وفد ۾ شامل سندس نالي تي ڪنھن بہ ٻولي جي اديب کي اعتراض ناهي، رڳو پنجابي اديب ان تي راضي ناهن. ان تي هن کيس جواب ڏنو تہ آئون هونئن بہ ڪنھن وفد ۾ شامل هئڻ جي بجائي اڪيلي ٻين ملڪن ۾ وڃڻ پسند ڪندي آهيان. ان کانپوء هو ڪيترا ڀيرا سوويت يونين ۽ يورپ جي مختلف ملڪن ۾ ويئي. پر ساڳي وقت هو پنھنجن پنجابي پڙهندڙن سان ڪميٽيڊ آهي. جڏهين ڪنھن کيس اها صلاح ڏني تہ پنھنجي آتم ڪٿا پنجابي ۾ نہ شائع ڪرائي تہ سندس چوڻ هو تہ هو پنھنجن پنجابي پڙهندڙن کي ان کان محروم ڪرڻ نہ ٿي چاهي.
پنھنجي تخليقن لاء سندس چوڻ آهي تہ اهي ڪڏهين اهڙن واقعن ۽ ڪردارن متعلق هونديون آهن جن سان سندس گهڻو عرصو اڳ واسطو پيو هوندو آهي ۽ اهي سندس لاشعور جو حصو تہ هوندا آهن، پر کيس ياد ناهن هوندا ۽ ڪڏهين اهي بلڪل ويجهڙ جا هوندا آهن پر سندس شعور جو حصو ناهن هوندا. ٻي ڳالھہ هو اها ڪري ٿي تہ هو پنھنجن جن ويجهن ماڻھن متعلق لکندي آهي، انھن کي اها لکڻي ڇپجڻ کان اڳ ڏيکاريندي آهي تہ اها ڪنھن جي دل آزاري جو ڪارڻ نہ ٿئي.
هڪ نفسياتي ڪيفيت جو ذڪر ڪندي هو لکي ٿي تہ جڏهين ٻن ماڻھن وچ ۾ اهڙي ڪيفيت هوندي آهي جنھن کي اهي هڪ ٻئي سان بيان نہ ڪري سگهندا آهن تہ پوء سندن جسم ۽ ذهن ۾ مختلف تبديليون واقع ٿينديون آهن. اهڙي ڪيفيت جو هو امروز متعلق ذڪر ڪري ٿي تہ کيس سندس متعلق ڪي ڳالھيون اندر ۾ هيون جيڪي هو ڪري نہ ٿي سگهيو ۽ ان ڪيفيت ۾ هو اٽڪل ٽي مھينا کانئس ڇڊو رهيو.