آريسر جي ڪٿا
جيئي سنڌ ۾ جي ايم سيد جي جيئري جيڪي اختلاف هئا، اهي سندس وفات کانپوء مختلف گروپن جي بظاهر گڏجڻ کانپوء بہ ختم نہ ٿيا. آريسر جي ڪتاب ”روداد هڪ رات جي“ ۾ ان جا ڪجهہ عڪس ۽ ليکڪ جي مايوسي ۽ فرسٽريشن صاف نظر اچي ٿي.
ان جي باوجود تہ آريسر پاڻ جسقم جي اڳواڻي لاء هڪ غير متنازعه اميدوار ٿي سگهيو ٿي هن بشير خان قريشي جو نالو چيئرمين جي عھدي لاء تجويز ڪيو هو ۽ هن ئي سندس فارم بہ ڀريو هو. پر شروع کان ئي مختلف معاملن تي سندن اختلاف ٿيڻ شروع ٿيا. مون کي ان جو بنيادي سبب اهو ٿو لڳي تہ آريسر جسقم ۾ هڪ قائد تحريڪ واري پوزيشن جو خواهش مند هو، جيڪا بشيرخان ۽ سندس دوست کيس ڏيڻ لاء تيار نہ هئا. ٻي ڳالھہ جيڪا آريسر ڪري ٿو تہ بشير خان ۽ سندس دوست شاگرد سياست واري ذهنيت کان ٻاهر نڪري نہ سگهيا هئا. ليکڪ جو چوڻ آهي تہ بشير خان نہ تہ عالمي سياست جي لاهين چاڙهين کان واقف هو ۽ نہ ئي کيس ملڪي سياست جي پوري ڄاڻ هئي. ايم ڪيو ايم سان جسقم جو جيڪو تعلق قائم ٿيو ان ۾ بشير خان جو ڪو ڪمال نہ هو پر اهو سڄو بندوبست سيد امداد محمد شاه ڪيو هو.
ليکڪ جي سڄي ڪاوڙ بشير خان جي پاليسين جي بجائي سندس ذات تي آهي. هو مٿس سرڪاري زمينن تي قبضا ڪرائڻ، ڀتي خوري ۽ پارٽي ۾ مخالفن کي قتل ڪرائڻ جھڙا الزام هڻي ٿو. هو ان ڳالھہ تي حيرت جو اظھار ڪري ٿو تہ هڪ غريب پي جو پٽ رات وچ ۾ ڪروڙپتي ۽ ارب پتي بڻجي وڃي ٿو. هو گلشن حديد ۾ پنجاسي لک ۾ بنگلو خريد ڪري ٿو ۽ ٽو ڊي گاڏي ۾ گهمي ٿو. مھانگي شراب پئي ٿو ۽ عياشي سان زندگي گذاري ٿو. ايجنسين سان واسطن ۽ انھن جي آشير واد کانسواء سندس لاء اهڙي زندگي گذارڻ ممڪن نہ هو. ظاهر ڳالھہ آهي تہ بشير خان جي انھن ڳالھين کان آريسر اڳ ئي واقف هو تہ پوء سوال اهو ٿو پيدا ٿئي تہ هن نيٺ جسقم جي چيئرمين جي عھدي لاء ان جو نالو ڇو تجويز ڪيو ۽ ان عھدي لاء هن جي حمايت ڇو ڪئي. سندس چوڻ آهي تہ پير پاڳاري جي سوٽ مجتبا شاه راشدي احتسابي ڪاميٽي آڏو جيڪا آريسر ۽ بشير خان خلاف چارج شيٽ پيش ڪئي ان ۾ لکيو هئائين تہ بشير خان غريب پارٽي جو امير ترين چيئرمين آهي.
آريسر شراب جو گهڻو شوقين ۽ عادي هو. سندس چوڻ آهي تہ اها سندس ذهن کي قوت ڏيندي هئي ۽ هن ان کانسواء ٻيا سڀ مشروب ء کاڌو پيتو بہ گهڻي ڀاڱي ڇڏي ڏنو هو. سگريٽ ۽ شراب ئي سندس پسند هئا. ميون ۾ بہ هو رڳو انب ۽ گدري کان سواء ٻيو ڪو ميوو نہ کائيندو هو. هن ٽنڊو محمد خان جي هڪ جلسي جو ذڪر ڪيو آهي، جتي ميزبانن جلسي کانپوء کيس ڪجهہ ٿڌو پيئڻ لاء زوري روڪيو ۽ جيسين اهو اچي تيسين پوليس وارن اچي کيس ۽ سندس ساٿين کي گرفتار ڪري ورتو. نيازڪالاڻي ڪنھن اٽڪل سان اتان نڪري ويو. آريسر ۽ سندس ٻين ساٿين کي چمبڙ ٿاڻي ۾ واڙي ڇڏيائون. سڄي سنڌ ۾ هڙتال جي ڌمڪي کانپوء کين آزاد ڪيو ويو.
ليکڪ هڪ رات جو قصو ٻڌائي ٿو جڏهين هو ۽ سندس دوست سندس گهر ۾ کائي پي ستا پيا هئا تہ اوچتو ڇاپو لڳو ۽ کين گاڏين ۾ وجهي نامعلوم مقام ڏانھن نيو ويو. اهي رستي ۾ انھن ڇھن ڄڻن مان خاص طور آريسر ۽ ٻن ٻين تي تشدد ڪندا رهيا ۽ مختلف سوال ڪندي اها ڌمڪي ڏيندا رهيا تہ انھن کي گولي هڻي لاش رستي تي اڇلائي ڇڏيندا ۽ ڏوه سڄو قادر مگسي تي ايندو. بھرحال انھن کي انتھائي خراب حالت ۾ اکيون ٻڌي حيدرآباد ڪينٽ وٽ ڇڏيو وڃي ٿو جتان هڪ مھاجر رڪشا وارو کيس قاسم آباد ۾ گهر پھچائي ٿو ۽ ڀاڙو بہ نہ ٿو وٺي.
ليکڪ جو چوڻ آهي تہ ساڻس اهو سڀڪجهہ ان ڪري ڪرايو ويو تہ علائقي ۾ سندس اثر رسوخ وڌي رهيو هو. ماڻھو مٿس اعتبار ڪرڻ لڳا هئا. قوم پرستن جي حسد ۽ ساڙ تي افسوس ڪندي هو لکي ٿو تہ ايڏي وڏي واردات تي ڪنھن بہ قومپرست مذمت جو بيان نہ ڏنو جڏهين تہ وفاق پرست پارٽي پيپلزپارٽي جي اڳواڻ قائم علي شاه هڪ عالماڻو بيان ڏيئي ان جي نندا ڪئي. سندس چوڻ هو تہ پاڪستان جي ايجنسين سنڌ جي هڪ اديب کي گهٽين ۾ ائين گهليو جيئن چلي ۾ پنوشي جي ايجنسين پابلو نرودا ۽ وڪٽر هارا کي گهليو هو.
آريسر کي هڪ ليکڪ ۽ سياسي اڳواڻ طور جوڳي مڃتا نہ ملي سگهي آهي. اهو ڏسڻ گهرجي تہ ان ۾ آريسر جو پنھنجو ۽ ٻين جو ڪيترو ڪردار آهي.