شاگرد يونين جي احياء جا امڪان
تعليم ۽ ان جا مسئلا ملڪ جي سياست، سماج ۽ معيشت سان ڳنڍيل هوندا آهن. پاڪستان جي شروعاتي سالن ۾ تعليمي ادارا هڪ تہ حڪومت جي ضابطي ۾ هوندا هئا، ۽ ٻيو انھن کي فلاحي ادارا هلائيندا هئا، جن جو مقصد نفعو ڪمائڻ نہ پر معاشري جي خدمت ڪرڻ هوندو هو. مون چار درجن تائين گهر جي ويجهو هڪ سرڪاري اسڪول ڏيپچند ٽي اوجها ۾ تعليم حاصل ڪئي. پوء ميٽرڪ تائين حاجي عبدﷲ هارون سيڪنڊري اسڪول کڏي ۾ رهيس. اسان ٽي ڀاء ان اسڪول ۾ پڙهندا هئاسين. اسڪول جي في نالي ماتر هوندي هئي، پر ان جي باوجود اسڪول جو اهو اصول هوندو هو تہ جنھن جا بہ هڪ کان وڌيڪ ٻار اسڪول ۾ هوندا هئا، انھن مان هڪ ٻار جي في معاف ٿي ويندي هئي. پر بابا اهو چئي ان سھولت وٺڻ کان انڪار ڪيو تہ جڏهين اسان في ڏيئي سگهون ٿا تہ پوء ائين ڇو ڪيون. اهڙي ريت ڪاليج ۽ يونيورسٽي ۾ بہ في نالي ماتر هوندي هئي ۽ مائٽن کي ان سلسلي ۾ گهڻي پريشاني نہ ٿيندي هئي. اها ساڳي صورتحال لياري ۽ خاص طور کارادر جي علائقي جي هوندي هئي، جتي خاص طور ڪاٺياواڙي ميمڻ ۽ اسماعيلي خوجن جي مختلف تنظيمن پاران اسڪول هلايا ويندا هئا، جن ۾ ڪميونٽي کان ٻاهر جي شآگردن کي پڻ داخلا ڏني ويندي هئي.
شروع ۾ ڊي ايس ايف جهڙيون جيڪي تنظيمون ٺھيون، انھن جو بنياد تعليمي مسئلن جھڙوڪ فين ۾ گهٽتائي،ِ تعليمي سال وغيرہ ۾ تبديلي سان گڏ ادارن جي ماحول کي سڌارڻ تي هو، جنھن جي لاء انھن مظاهرا بہ ڪيا، پوليس جون لٺيون بہ کاڌيون، شھر بدري بہ سٺي ۽ جيل بہ ڪاٽيا. انھن مان ڪي مسئلا تعليمي ادارن جي انتظاميا سان لاڳاپيل هئا ۽ ڪي وقت جي حڪومت جي پاليسين سان. انھن شاگردن جي گهڻائي کاٻي ڌر جي سوچ سان لاڳاپيل هئي. وقت سان گڏوگڏ جماعت اسلامي پاران کاٻي ڌر جي شاگردن جي سرگرمين کي منھن ڏيڻ لاء پنھنجي شاگرد تنظيم اسلامي جميعت طلبہ کي ميدان تي لاٿو ويو. ڪميونسٽ پارٽي سان گڏ ڊي ايس ايف تي بہ پابندي مڙهي ويئي. کاٻي ڌر جي سياست ۾ شخصي ۽ نظرياتي بنيادن تي ورهاست نئين قائم ٿيل تنظيم اين ايس ايف کي بہ رشيد، ڪاظمي وغيرہ جھڙن مختلف ڌڙن ۾ ورهائي ڇڏيو. اهڙي ريت شاگردن جي سرگرمي جيڪا شروع ۾ کاٻي ڌر جي شاگردن پاران ڪئي ويئي هئي ۽ ايوب آمريت خلاف انھن هڪ اهم ڪردار ادا ڪيو هو پسمنظر ۾ هلي ويئي ۽ جميعت هڪ حاوي حيثيت اختيار ڪري ورتي.
منھنجو پنھنجو ڪراچي يونيورسٽي جو تجربو اهو آهي تہ اتي کاٻي ڌر، لبرل ۽ مختلف قوم پرست گروپ پنھنجي ليکي ۽ پنھنجي دائري ۾ ڪم ڪري رهيا هئا. ان ڪري اهي يونين جي چونڊن ۾ پنھنجي ڌار حيثيت ۾ مشڪل سان ئي جميعت لاء ڪو چئلينج بڻجي سگهندا هئا. هڪ ٻہ ڀيرا انھن جو اتحاد جميعت کي شڪست ڏيڻ ۾ ڪامياب ويو هو. هڪ ڳالھہ اها نوٽ ڪرڻ جھڙي هئي تہ اتي ڇوڪرين جو تعداد ڇوڪرن کان جيڪڏهين وڌيڪ نہ تہ انھن جي برابر ضرور هو ۽ اهي آزادانہ طورپاڻ ۾ ميل جول ڪري سگهندا هئا. جميعت پاران شفيع نقي جامعي جڏهين صدر چونڊيو تہ هن شايد جميعت جي پاليسي موجب ئي ان ميل جول کي محدود ڪرڻ لاء ٿنڊر اسڪواڊ قائم ڪري شاگردن کي هراس ڪرڻ شروع ڪيو. ان جو جواب ٻئي سال جي چونڊن ۾ جميعت کي مليو ۽ سردار رحيم جي اڳواڻي ۾ لبرل ۽ ترقي پسند ڌرين جي اتحاد چونڊن ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي. اهو هڪ لحاظ کان ان ڳالھہ ڏانھن اشارو هو تہ جميعت جي حمايت پنھنجي انفرادي آزادي جي قيمت تي نہ ٿي ڪري سگهجي. پر ٻئي سال جميعت وري محمود ﷲ والا جي اڳواڻي ۾ چونڊن ۾ ڪاميابي حاصل ڪري ورتي.
شاگرد سياست جو اهو هڪ الميو آهي تہ ادارن ۾ پنھنجي هڪ هٽي قائم ڪرڻ لاء پنھنجي سرپرست سياسي تنظيمن جي آشيرواد سان هٿيارن ۽ تشدد جي استعمال کي جائز قرار ڏنو ويو. ڪراچي يونيورسٽي ۾ جميعت پاران اي پي ايم ايس او کي ڪابہ سرگرمي ڪرڻ نہ ٿي ڏني ويئي. انتظاميا پاران انھن سرگرمين کان اک ٻوٽ ڪئي ٿي ويئي يا جميعت جي انھن سرگرمين جي پٺڀرائي ڪئي ٿي ويئي. مختلف ڌرين جي وچ ۾ جهيڙو ۽ هٿيارن جو استعمال هڪ عام ڳالھہ ٿي ويئي جنھن ۾ مختلف ڌرين جا شاگرد مارجي ۽ اغوا ٿي ويندا هئا.
شاگردن ملڪ جي سياست ۾ هميشہ هڪ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. کاٻي ڌر هجي يا ساڄي ڌر انھن جي اڳواڻن ۾ وڏو تعداد ماضي جي شاگرد اڳواڻن جو رهندو آيو اهي. شاگردن کي سياسي شعور ڏيڻ جي حوالي سان انھن جو اهم ڪردار رهيو آهي. اها بہ اهم ڳالھہ آهي تہ گهڻين سياسي تنظيمن عوام ۾ ڪم ڪرڻ بجائي شاگردن تي ئي ڀاڙيو آهي ۽ هڪ لحاظ کان انھن کي پارٽي جي اوپن پليٽ فارم طور استعمال ڪيو آهي.
هن وقت تعليم بجائي هڪ حق جي هڪ مراعت بڻجي ويئي آهي. سرڪار معياري ۽ سستي تعليم مھيا نہ ٿي ڪري ۽ نہ ئي تعليم کي هڪ ترجيحي معاملو سمجهيو وڃي ٿو. سٺي ۽ معياري تعليم رڳو امير ۽ پئسي وارن ماڻھن جي پھچ ۾ آهي. سماج ۾Depoliticization جو جيڪو عمل گهڻن سالن کان هلندڙ آهي، ان عام ماڻھو سان گڏ شاگردن کي بہ متاثر ڪيو آهي. هن وقت سياسي عمل ۽ سياسي سوچ کان وڌيڪ ڪيريئر سندن لاء اهم بڻجي ويو آهي. ماضي ۾ تعليمي ادارن ۾ هٿيارن ۽ تشدد جو جيڪو ماحول رهيو آهي، ان پڻ شاگردن کي اهِڙين سرگرمين کان پري رکيو آهي. ان ڪري آئون سمجهان ٿو تہ ويجهي مستقبل ۾ شاگرد يونين جي احياء جا امڪان گهڻا گهٽ آهن.